De Shock Doctrine
Door Naomi Klein.
Nederlandstalige uitgave
ISBN 978-90-445-0918-2
Een zeer lijvig boek (581 pagina’s) dat er vanuit gaat dat het doordrukken van veranderingen vooral mogelijk is op het moment van shock. Dit geldt voor mensen die zich in hevige shock bevinden, maar ook voor economiën. De shock kan van buiten komen, maar ook aangericht zijn. Bij mensen wordt dat vooral gedaan indien mensen zich in gevangenschap bevinden en ondervraagd moeten worden door de CIA of andere minder vriendelijke organisaties. Bij economiën kun je wachten op een ramp, zoals een tsunami. Of op een opzettelijk veroorzaakte aangelegenheid zoals een staatsgreep of een buitenlandse aanval. Zoals die van Argentinië op de Falklands die Margaret Thatcher in een half jaar tijd van de minst gewaardeerde tot de meest gewaardeerde politica van het Verenigd Koninkrijk maakte, waardoor ze alsnog de mijnwerkers op de knieën kon dwingen. Je kunt ook toeslaan nadat een machtswisseling heeft plaatsgevonden zoals in Polen of Rusland. Maar je kunt dit ook bewerkstelligen door een land in shock te werpen door dat land aan te vallen zoals de USA bij Irak heeft gedaan. Nadat de bommen het halve land in puin deden vallen kwam heel snel Amerikaanse ‘hulp’ op gang om oliebranden te blussen, militaire bases en gevangenissen te bouwen en de economie zo snel mogelijk volgens het model van Milton Friedman te transformeren in een echte markteconomie waarbij de markt alles zelf reguleert en de overheid zo min mogelijk doet.
De schrijfstijl van Klein is erg Amerikaans en ze verwijst enorm veel. Dat is iritant lezen, maar ondersteunt wel het waarheidsgehalte van het verhaal. Klein gaat er vanuit dat economen die geschoold zijn in de leer van Friedman (op de universiteit van Chicago – Klein noemt ze de Chicago Boys) gewoon wachten tot er ergens een crisis ontstaat die een shock veroorzaakt en dan razendsnel toeslaan. Klein toont hiermee op overtuigende wijze aan dat sommigen die zeer dicht bij president Busch staan, zoals Dick Cheney, de vice president en Donald Rumsfeld, de minister van Defensie, enorm veel geld verdienen door vooral geen vrede na te streven. De privatisering krijgt op deze manier zeer grote kansen. In Irak wordt absurd veel geld verdiend door bedrijven als Halliburton en Black Water die mensen invliegen vanuit de States om allerlei werk te doen, waaronder zwaar bewapende bewakingsdiensten, terwijl de reeds uit hun huizen gebombardeerde Irakezen nog half in shock toe staan te kijken hoe dit alles zich in hun land afspeelt. Ja, sommigen worden dan wat onvriendelijk en richten zich tot de bevrijders, die al snel als bezetters gezien worden. De wapenindustrie vaart er wel bij, dat moge duidelijk zijn.
Een goed boek. Had wat dunner gemogen. Aanbevelenswaardig voor op de HEACH-site, maar geen verplichte kost. Zo erg is het met de spoorwegen gelukkig (nog) niet. Hoewel ook hier de dreiging latent aanwezig is: wat zul je je druk maken om veiligheid als er geld te verdienen is.
Huub.